Вештачката интелигенција може да создава содржини, да анализира големи количества информации и да им помага на новинарите во секојдневната работа, но не смее да се користи како самостоен извор на информации, ниту како замена за професионалната проверка на фактите.
Ова е еден од главните заклучоци од тркалезната маса „Етичка употреба на вештачката интелигенција – предизвици и предности“, организирана на 29 септември на Правниот факултет „Јустинијан Први“ во Скопје, во рамките на проект на Центарот за истражувачко новинарство СКУП-Македонија, поддржан од УНЕСКО.
На настанот беа презентирани резултатите од проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки со ВИ и медиумското покривање на ВИ преку образованието за новинарство во Северна Македонија“, реализиран со поддршка на Меѓународната програма за развој на комуникациите (ИПДЦ) на УНЕСКО.
Вештачката интелигенција предлага, новинарот проверува
Според заклучоците од серијата интервјуа со новинари и медиумски експерти, најголемиот предизвик при употребата на ВИ е зачувувањето на точноста, интегритетот и довербата во новинарството.
„ВИ може да предложи, создаде, но новинарот мора да провери“, е една од пораките издвоени од интервјуата.
Учесниците предупредуваат дека информациите генерирани од вештачка интелигенција не смеат автоматски да се третираат како проверени факти.
Секој цитат, статистички податок, историски факт или друга информација добиена преку ВИ треба независно да се провери преку релевантни и, кога се достапни, примарни извори.
Меѓу ризиците беа посочени создавањето неточни информации, ширењето дезинформации и можноста за производство на лажни аудио и видеосодржини, познати како „дипфејк“.
Истовремено, новинарите ја препознаваат користа од ВИ за побрза обработка на информации, анализа на документи и подобрување на редакциската ефикасност.
Лефков: Новите технологии носат и сериозни ризици
Претседателот на СКУП-Македонија, Горан Лефков, предупреди дека брзиот развој на вештачката интелигенција бара внимателно и одговорно користење.
Тој истакна дека технологијата веќе навлегува во речиси сите области на општествениот живот и дека грешките при нејзината примена можат да имаат сериозни последици.
Според Лефков, придобивките од новите алатки не ја намалуваат потребата од новинарска одговорност и професионална процена.
Универзитетите треба да ја вклучат етиката на ВИ во наставата
Професорката Јасна Баќовска-Недиќ од Правниот факултет „Јустинијан Први“ говореше за потребата идните новинари и експерти за односи со јавноста да развиваат критички однос кон алгоритмите.
Таа направи споредба меѓу американскиот пристап кон развојот на вештачката интелигенција, кој го опиша како пазарно ориентиран, и европскиот пристап, насочен кон заштита на правата.
Баќовска-Недиќ предложи етичките прашања да не останат само дел од теоретската настава, туку да се обработуваат преку практични методи.
Меѓу предложените инструменти се водење евиденција за користење на ВИ, симулации на етички дилеми и анализа на алгоритамските предрасуди.
Според неа, таквите методи можат да придонесат за системско вклучување на етичката употреба на технологијата во високото образование.
Рајчиновска-Пандова: Резултатите ќе бидат разгледани при измените на наставните програми
Раководителката на Институтот за политички науки и медиуми при Правниот факултет „Јустинијан Први“, Ирена Рајчиновска-Пандова, го оцени проектот како корисен и за студентите и за професорскиот кадар.
Таа информираше дека факултетот работи на измени на наставните програми, кои треба да поминат низ постапка за акредитација.
Според неа, резултатите од проектот ќе бидат земени предвид во тој процес.
Рајчиновска-Пандова истакна дека на факултетот се реализираат два проекта поврзани со вештачката интелигенција: проектот на СКУП-Македонија поддржан од УНЕСКО и проектот „Усогласување на македонскиот правен систем со законодавството на ЕУ“ во делот на употребата на ВИ.
Незири: Вештачката интелигенција е нова технолошка револуција
Џелал Незири, еден од основачите на СКУП-Македонија, го спореди развојот на вештачката интелигенција со почетоците на интернетот.
Според него, како и интернетот, така и вештачката интелигенција може да донесе големи придобивки, но и сериозни ризици, зависно од начинот на користење.
„Како интернетот, така и вештачката интелигенција имаат двојна улога, може нешто да запалиш или можеш да го користиш да се грееш“, рече Незири.
Тој нагласи дека примената на ВИ не е ограничена на академската заедница или медиумите, туку може да биде корисна и во секојдневните економски активности, вклучително и во трговијата.
„Сведоци сме на уште една нова револуција“, истакна Незири.
Етичка и безбедна употреба во регионот
Регионалниот експерт Феѓа Куленовиќ ги претстави искуствата со примената на вештачката интелигенција во академското образование во соседните земји.
Тој ја нагласи важноста од етичка и безбедна употреба на технологијата, особено во образовните институции што ги подготвуваат идните медиумски професионалци.
Учесниците посочија дека иднината на новинарството во Северна Македонија во значителна мера ќе зависи од способноста на редакциите да ги користат технолошките придобивки без да ги поткопаат сопствените професионални стандарди.
Како особено важни беа издвоени истражувачкото, аналитичкото и локалното новинарство, каде што теренската работа, непосредните извори и новинарското расудување остануваат незаменливи.
Обуки и прирачник за редакциите
Во рамките на проектот беа реализирани обуки за универзитетски професори и академски кадар, студенти по новинарство, како и за новинари и уредници од национални и локални медиуми.
Обуките опфатија етичка употреба на генеративните алатки, примена на ВИ во подготовката на новинарски производи и препознавање на ризиците од неточни и манипулативни содржини.
Изработен е и прирачник за етичка употреба на вештачката интелигенција во редакциите, наменет за практична примена на професионалните стандарди при користењето на новите алатки.
Проектот вклучи и серија новинарски содржини посветени на предизвиците и можностите од користењето на ВИ.
Заклучокот од дискусијата е дека иднината на новинарството не зависи од отфрлањето на вештачката интелигенција, туку од нејзината одговорна примена.
Технологијата може да им помогне на редакциите да работат побрзо и поефикасно, но одговорноста за објавените информации останува кај новинарите и уредниците.
