Бесплатен јавен превоз, субвенциониран студентски оброк, стипендии и регулирано студентско сместување се дел од мерките со кои државите во регионот се обидуваат да им ги намалат трошоците на младите во текот на студирањето.
Во Северна Македонија студентите имаат комбинација од вакви мерки, но нивниот опфат не е секогаш ист – дел од поволностите се национални, а дел се однесуваат на студентите во Скопје. Во споредба со соседните земји, сликата е различна: Хрватска има силно развиен систем на субвенционирана исхрана, Косово воведе мобилносни стипендии поврзани со трошоците за патување, Црна Гора има систем на партиципација за превоз, а Албанија користи студентска картичка за низа намалени услуги.
Скопје: бесплатен автобуски превоз за студентите
Една од најголемите директни поволности за студентите во Северна Македонија е бесплатниот јавен превоз во Скопје.
Според ЈСП Скопје, право на годишен билет за бесплатен јавен превоз имаат сите редовни студенти на државните факултети во Скопје кои студираат на прв циклус, без ограничување на возраста. Билетот овозможува неограничен број возења на градските и приградските линии, но не важи за ноќниот превоз.
Мерката продолжува и во 2026 година. ЈСП Скопје во јануари 2026 година потврди дека студентскиот годишен билет за бесплатен превоз важи и во 2026 година, со неограничен број возења на сите градски и приградски линии, освен ноќната тарифа.
Ова е значајна поволност, но има и ограничување: не важи автоматски за сите студенти во државата, туку за студентите кои ги исполнуваат условите на ЈСП, односно редовните студенти на државните факултети во Скопје.
Субвенциониран оброк – до 140 денари дневно
Друга директна мерка е субвенционираниот студентски оброк.
Според Министерството за образование и наука, студентите кои ги исполнуваат условите добиваат 140 денари дневно за купување храна, од понеделник до сабота, во текот на академската година. Средствата се користат преку наменска платежна картичка.
Правото е проширено и не е ограничено само на студентите од државните универзитети. Во повикот за академската 2025/2026 година се наведува дека можат да го користат редовни студенти на додипломски студии со приход под утврдениот праг, како и студенти на постдипломски и интегрирани студии на државните и приватните универзитети.
Според податоците на Шпаркасе банка, максималниот достапен износ на картичката е 840 денари неделно, односно шест дена по 140 денари.
Стипендии: од 6.050 до 18.000 денари
Државата обезбедува и повеќе категории студентски стипендии.
Во конкурсот за академската 2025/2026 година, МОН предвидува стипендии од 6.050 денари месечно во период од девет месеци, додека за одредени студиски програми од областа на хемијата, физиката, математиката, земјоделските, ветеринарните и шумарските науки износот е 18.000 денари месечно, исто така за девет месеци.
За втор циклус студии, МОН во 2025 година воведе стипендија од 9.000 денари месечно за девет месеци, а за трет циклус 18.000 денари месечно за 12 месеци, за конкретно дефинирани програми и услови.
Студентски домови
Во системот на студентскиот стандард влегува и сместувањето во државните студентски домови. МОН во 2025 година објави дека продолжува реконструкцијата на студентските домови, а буџетот за студентски стандард за 2025 година бил планиран на околу 30 милиони евра.
Тоа значи дека студентите во Северна Македонија имаат повеќе различни видови поддршка – од превоз и храна до стипендии и сместување – но не сите мерки се достапни под исти услови за секој студент.
А како е во регионот?
Србија: силен систем на стипендии и студентски стандард
Србија има развиен систем на студентски стипендии, кредити, студентски домови и субвенционирана исхрана.
Според Министерството за просвета на Србија, студентската стипендија за 2026/2027 година изнесува 13.000 динари месечно. Стипендиите се неповратни, додека студентските кредити се враќаат под услови утврдени со конкурсот.
Србија има и систем на студентски домови и исхрана преку студентскиот стандард, а Министерството секоја година објавува конкурси за прием во установите за сместување и исхрана.
Во поглед на превозот, ситуацијата е специфична: Белград има воведено бесплатен јавен превоз за граѓаните, па студентите таму ја користат оваа поволност како дел од пошироката градска политика, а не како посебна студентска мерка.
Тоа ја прави споредбата со Скопје интересна: во Скопје бесплатниот превоз е директно врзан за студентскиот статус, додека во Белград бесплатниот превоз е пошироко право.
Хрватска: еден од најразвиените модели за субвенционирана исхрана
Хрватска има особено развиен систем на субвенционирана студентска исхрана.
Студентскиот центар во Загреб наведува дека студентите кои студираат во Хрватска имаат право на субвенционирана исхрана во студентските ресторани, при што висината на субвенцијата зависи од условите утврдени со системот на студентскиот стандард.
Во Загреб постои широка мрежа на студентски ресторани, а студентската картичка се користи и за пристап до различни услуги во студентскиот систем. Студентскиот центар во Загреб во 2025 година воведе и можност студентите во реално време да ја следат потрошувачката на субвенцијата за храна преку електронска сметка.
За разлика од Северна Македонија, каде што субвенцијата е дефинирана како дневен финансиски износ за храна, во Хрватска системот е силно поврзан со мрежа на студентски ресторани и субвенционирани оброци.
Црна Гора: државата учествува во трошоците за превоз
Црна Гора во 2026 година донесе посебен правилник со кој се уредува правото на партиципација во трошоците за превоз на учениците и студентите.
Министерството за просвета, наука и иновации на Црна Гора во март 2026 година објави нов правилник со критериуми, услови и висина на надоместокот за партиципација на превозот на ученици и студенти.
За разлика од Скопје, каде што студентите од целната категорија имаат целосно бесплатен градски и приградски превоз, црногорскиот модел е конципиран како партиципација/надомест на трошоците, според утврдени критериуми.
Косово: директна мобилносна стипендија
Косово во последниот период воведе мерка која директно ги таргетира трошоците за патување до универзитет.
Во октомври 2025 година Владата ја одобри „Student Mobility Scholarship“, мерка со буџет од 20 милиони евра. Според Владата на Косово, студентите со приходи под просекот добиваат мобилносна стипендија чиј износ се пресметува според оддалеченоста на местото на живеење од универзитетот.
Владата во истата одлука одобрила и еднократна поддршка од 100 евра за студентите кои ги исполнуваат критериумите, со вкупна вредност од шест милиони евра.
Во декември 2025 година Владата дополнително ја претстави мобилносната стипендија како мерка чија цел е финансиската состојба и географската оддалеченост да не бидат пречка за пристап до високо образование.
Овој пример е интересен за Северна Македонија бидејќи покажува различен пристап: наместо целосно бесплатен јавен превоз, државата директно ги субвенционира трошоците за патување до универзитетот.
Албанија: студентска картичка со намалени услуги
Албанија користи поинаков модел – студентска картичка преку која студентите можат да добиваат намалени цени на повеќе услуги.
Според албанското Министерство за образование, студентската картичка е поврзана со намалени цени за услуги во области како транспорт, култура, здравство, спорт, туризам, образование и други јавни услуги. Попустите можат да ги обезбедуваат и приватни субјекти преку договори со Министерството.
Албанија има и посебни програми за финансиска поддршка. За академската 2025/2026 година, Националната агенција за финансирање на високото образование предвидела финансиска поддршка за одлични студенти и студенти на национално приоритетни студиски програми. Поддршката вклучува стипендија во висина на една минимална месечна плата и ослободување од годишната школарина, според утврдените критериуми.
Северна Македонија: силен превоз, но со ограничен опфат
Од споредбата се гледа дека Северна Македонија има една од најдиректните транспортни поволности во регионот: бесплатен годишен јавен превоз за редовните студенти на државните факултети во Скопје.
Дополнително, националниот систем има субвенциониран оброк од 140 денари дневно, студентски стипендии, студентски домови и посебни програми за различни категории студенти.
Но, постои важна разлика меѓу мерките. Бесплатниот превоз не е национална поволност за сите студенти во земјата – тој е поврзан со јавниот превоз во Скопје и со условите на ЈСП.
Тоа значи дека студент од Скопје може да има значително помали месечни трошоци за превоз од студент кој живее и студира во друг град или патува меѓу градови.
Во исто време, Хрватска покажува како субвенционираната исхрана може да се организира преку широка мрежа на студентски ресторани, Косово директно ги субвенционира трошоците поврзани со патувањето до универзитетот, а Албанија развива систем на студентска картичка со попусти на повеќе категории услуги.
Заклучокот е дека студентите во Северна Македонија имаат значајни поволности, особено во Скопје, но системот е фрагментиран. Најголемиот простор за проширување би бил во обезбедување поволности што не зависат од тоа во кој град студентот живее и студира – особено во меѓуградскиот превоз, сместувањето и пристапот до субвенционирана исхрана.
Извори: ЈСП Скопје, Министерство за образование и наука на Северна Македонија, Министерство за просвета на Србија, Студентски центар Загреб, Министерство за просвета на Црна Гора, Влада на Косово, Министерство за образование и спорт на Албанија.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор. При изработка на овој текст се користени помошни ВИ-системи.
